Şu gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň maslahatlar zalynda “Ýerleriň zaýalanmagyna ykdysady baha bermek” atly sebitara maslahat öz işine başlady. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boýunça geçirilýän bu maslahat halkara jemgyýetçiligini ýurdumyzda daşky gurşawy goramak we ekologiýa howpsuzlygy ulgamynda durmuşa geçirilýän syýasat bilen tanyşdyrar hem-de çölleşmäge garşy göreşmäge gönükdirilen halkara tagallalaryna saldamly goşant goşar.
Maslahata Hytaýdan, ABŞ-dan, Germaniýadan, Günorta Koreýadan, Ysraýyldan, Türkiýeden, Eýrandan, Gazagystandan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan we Täjigistandan ekolog alymlar, hünärmenler we bilermenler gatnaşýarlar. Daşary ýurtly myhmanlaryň we duşuşyga gatnaşýanlaryň arasynda BMG-niň ýerine ýetiriji edaralarynyň we halkara guramalarynyň – BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň, BMG-niň Azyk we oba hojalygy guramasynyň, Bütindünýä bankynyň, Aziýanyň Ösüş bankynyň, Ýewropa Bileleşiginiň, Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň Sebit merkeziniň, Merkezi Aziýanyň sebit ekologiýa merkeziniň, Halkara hyzmatdaşlyk boýunça german jemgyýetiniň, Türkiýe Respublikasynyň hyzmatdaşlyk we utgaşdyryş baradaky agentliginiň, Zukkow gaznasynyň, gurak zolaklarda oba hojalyk ylymlary boýunça halkara merkeziň we beýleki guramalaryň wekilleri bar.
Maslahaty Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi, Oba hojalyk ministrligi, Tebigaty goramak ministrligi we Ylymlar akademiýasy BMG-niň Çölleşmäge garşy göreş baradaky Konwensiýasynyň Sekretariaty bilen bilelikde guradylar.
Bu Sekretariatyň wekili hanym Luis Beýker çykyş edip, ýerleriň zaýalanmagyna ykdysady baha bermek meseleleri boýunça Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji gezek geçirilýän Aşgabat maslahatynyň daşky gurşawy goramak we sebit hem-de ählumumy derejede tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmak wezipelerini çözmekde öňdäki orunlaryň birini eýeleýän ýurt hökmünde Türkmenistanyň halkara abraýynyň ykrarnamasy bolup durýandygyny nygtady.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2013-nji ýylyň maý aýynda Aşgabatda iş saparynda bolan, Çölleşmäge garşy göreşmek baradaky Konwensiýanyň Ýerine ýetiriji sekretary jenap Lýuk Gnakaja bilen bolan duşuşygyň barşynda ýerleriň zaýalanmagy baradaky meseleleri ara alyp maslahatlaşmak, olary gowulandyrmagyň ýollaryny işläp taýýarlamak, milli ileri tutulýan ugurlary hem-de sebit çemeleşmelerini kesgitlemek maksady bilen sebitara maslahatyň guralmagynyň we geçirilmeginiň wajypdygyny nygtady. Şonda BMG-niň Konwensiýasynyň Ýerine ýetiriji sekretary Türkmenistanyň durmuşa geçirýän giň möçberli milli we sebit derejesindäki taslamalarynyň ähmiýetini belläp, durnukly ösüşiň möhüm şerti bolan çölleşmäge garşy göreşmek meselelerinde öňdäki orunlary eýeleýändigi üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirdi we ýurdumyzyň baý tejribesiniň bu mesele bilen ýüz be-ýüz bolan ýurtlar üçin öwrenilmäge mynasypdygyny nygtady. Ýurdumyzyň bu babatda durmuşa geçirýän taslamalarynyň biri Garagumuň merkezinde Türkmen kölüni gurmak bilen baglanyşyklydyr. Jenap L.Gnakajanyň belleýşi ýaly, Türkmenistan çölleri ekologiýa taýdan dikeltmekde we çölleşmäge garşy göreşmekde gazanan uly üstünliklerine buýsanyp biler.
Maslahatyň barşynda çykyş edenler häzirki wagtda dünýä möçberinde jemi 50 million inedördül kilometrden gowrak meýdana çölleşmek howpunyň abanýandygyny, tebigy şertleriň täsiri bilen baglanyşykly ýerleriň zaýalanmagyndan ykdysady ýitgileriň her ýyl ABŞ-nyň onlarça milliard dollaryna barabardygyny bellediler. Çölleşen ýerleriň tebigy serişdelerini ýurduň durmuş-ykdysady ösüşine çekmek meselelerini diňe daşky gurşaw üçin ýaramaz ýagdaýlaryň öňüni almak, ekologiýa we azyk howpsuzlygy meselelerini toplumlaýyn öwrenmek we sazlaşykly çemeleşmek, ylmyň hem-de tehnikanyň gazananlaryny nazara almak arkaly çözmek mümkindir.
Maslahata gatnaşyjylara ýerleriň zaýalanmagynyň ykdysadyýetiniň konsepsiýasy hödürlenildi. Onuň many-mazmuny ol ýa-da beýleki ekologiýa ulgamynyň ýerleriniň zaýalanmagyna getirýän anyk şertleri kesgitlemekden, geçirilen ykdysady bahanyň netijeliligini gazanmakdan, onuň netijeleri boýunça oýlanyşykly çözgetleri kabul etmekden, bu ulgamda tejribe alyşmakdan ybaratdyr.
Maslahatda edilen çykyşlarda Merkezi Aziýa ýurtlarynda ekoulgam hyzmatlarynyň, ýagny adamzady tebigy serişdeler, sagdyn ýaşaýyş ulgamy, beýleki ekologiki we ykdysady önümler bilen üpjün etmek boýunça ekoulgam wezipeleriniň bahasy boýunça türkmen we daşary ýurt alymlarynyň hem-de hünärmenleriniň oňyn tejribesi beýan edildi. Şunda aýratyn üstünlikler hem-de uly geljek ylmyň gazananlaryny “ýaşyl” energetika zolagyna ornaşdyrmak, ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalaryň esasynda oba hojalyk önümçiligini döwrebaplaşdyrmak, çölleşen zolaklaryň ekologiýa ulgamynyň syýahatçylyk we şypahana kuwwatyndan netijeli peýdalanmak bilen baglanyşdyrylýar.
Ertir maslahat öz işini dowam eder. Onuň netijeleri boýunça ýerleriň zaýlanmagyna ykdysady baha bermegiň, bu ugurda geçirilýän işleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary, şeýle hem Merkezi Aziýa ýurtlary üçin milli we sebit mümkinçilikleri kesgitleniler.
Maslahata Hytaýdan, ABŞ-dan, Germaniýadan, Günorta Koreýadan, Ysraýyldan, Türkiýeden, Eýrandan, Gazagystandan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan we Täjigistandan ekolog alymlar, hünärmenler we bilermenler gatnaşýarlar. Daşary ýurtly myhmanlaryň we duşuşyga gatnaşýanlaryň arasynda BMG-niň ýerine ýetiriji edaralarynyň we halkara guramalarynyň – BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň, BMG-niň Azyk we oba hojalygy guramasynyň, Bütindünýä bankynyň, Aziýanyň Ösüş bankynyň, Ýewropa Bileleşiginiň, Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň Sebit merkeziniň, Merkezi Aziýanyň sebit ekologiýa merkeziniň, Halkara hyzmatdaşlyk boýunça german jemgyýetiniň, Türkiýe Respublikasynyň hyzmatdaşlyk we utgaşdyryş baradaky agentliginiň, Zukkow gaznasynyň, gurak zolaklarda oba hojalyk ylymlary boýunça halkara merkeziň we beýleki guramalaryň wekilleri bar.
Maslahaty Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi, Oba hojalyk ministrligi, Tebigaty goramak ministrligi we Ylymlar akademiýasy BMG-niň Çölleşmäge garşy göreş baradaky Konwensiýasynyň Sekretariaty bilen bilelikde guradylar.
Bu Sekretariatyň wekili hanym Luis Beýker çykyş edip, ýerleriň zaýalanmagyna ykdysady baha bermek meseleleri boýunça Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji gezek geçirilýän Aşgabat maslahatynyň daşky gurşawy goramak we sebit hem-de ählumumy derejede tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmak wezipelerini çözmekde öňdäki orunlaryň birini eýeleýän ýurt hökmünde Türkmenistanyň halkara abraýynyň ykrarnamasy bolup durýandygyny nygtady.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2013-nji ýylyň maý aýynda Aşgabatda iş saparynda bolan, Çölleşmäge garşy göreşmek baradaky Konwensiýanyň Ýerine ýetiriji sekretary jenap Lýuk Gnakaja bilen bolan duşuşygyň barşynda ýerleriň zaýalanmagy baradaky meseleleri ara alyp maslahatlaşmak, olary gowulandyrmagyň ýollaryny işläp taýýarlamak, milli ileri tutulýan ugurlary hem-de sebit çemeleşmelerini kesgitlemek maksady bilen sebitara maslahatyň guralmagynyň we geçirilmeginiň wajypdygyny nygtady. Şonda BMG-niň Konwensiýasynyň Ýerine ýetiriji sekretary Türkmenistanyň durmuşa geçirýän giň möçberli milli we sebit derejesindäki taslamalarynyň ähmiýetini belläp, durnukly ösüşiň möhüm şerti bolan çölleşmäge garşy göreşmek meselelerinde öňdäki orunlary eýeleýändigi üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirdi we ýurdumyzyň baý tejribesiniň bu mesele bilen ýüz be-ýüz bolan ýurtlar üçin öwrenilmäge mynasypdygyny nygtady. Ýurdumyzyň bu babatda durmuşa geçirýän taslamalarynyň biri Garagumuň merkezinde Türkmen kölüni gurmak bilen baglanyşyklydyr. Jenap L.Gnakajanyň belleýşi ýaly, Türkmenistan çölleri ekologiýa taýdan dikeltmekde we çölleşmäge garşy göreşmekde gazanan uly üstünliklerine buýsanyp biler.
Maslahatyň barşynda çykyş edenler häzirki wagtda dünýä möçberinde jemi 50 million inedördül kilometrden gowrak meýdana çölleşmek howpunyň abanýandygyny, tebigy şertleriň täsiri bilen baglanyşykly ýerleriň zaýalanmagyndan ykdysady ýitgileriň her ýyl ABŞ-nyň onlarça milliard dollaryna barabardygyny bellediler. Çölleşen ýerleriň tebigy serişdelerini ýurduň durmuş-ykdysady ösüşine çekmek meselelerini diňe daşky gurşaw üçin ýaramaz ýagdaýlaryň öňüni almak, ekologiýa we azyk howpsuzlygy meselelerini toplumlaýyn öwrenmek we sazlaşykly çemeleşmek, ylmyň hem-de tehnikanyň gazananlaryny nazara almak arkaly çözmek mümkindir.
Maslahata gatnaşyjylara ýerleriň zaýalanmagynyň ykdysadyýetiniň konsepsiýasy hödürlenildi. Onuň many-mazmuny ol ýa-da beýleki ekologiýa ulgamynyň ýerleriniň zaýalanmagyna getirýän anyk şertleri kesgitlemekden, geçirilen ykdysady bahanyň netijeliligini gazanmakdan, onuň netijeleri boýunça oýlanyşykly çözgetleri kabul etmekden, bu ulgamda tejribe alyşmakdan ybaratdyr.
Maslahatda edilen çykyşlarda Merkezi Aziýa ýurtlarynda ekoulgam hyzmatlarynyň, ýagny adamzady tebigy serişdeler, sagdyn ýaşaýyş ulgamy, beýleki ekologiki we ykdysady önümler bilen üpjün etmek boýunça ekoulgam wezipeleriniň bahasy boýunça türkmen we daşary ýurt alymlarynyň hem-de hünärmenleriniň oňyn tejribesi beýan edildi. Şunda aýratyn üstünlikler hem-de uly geljek ylmyň gazananlaryny “ýaşyl” energetika zolagyna ornaşdyrmak, ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalaryň esasynda oba hojalyk önümçiligini döwrebaplaşdyrmak, çölleşen zolaklaryň ekologiýa ulgamynyň syýahatçylyk we şypahana kuwwatyndan netijeli peýdalanmak bilen baglanyşdyrylýar.
Ertir maslahat öz işini dowam eder. Onuň netijeleri boýunça ýerleriň zaýlanmagyna ykdysady baha bermegiň, bu ugurda geçirilýän işleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary, şeýle hem Merkezi Aziýa ýurtlary üçin milli we sebit mümkinçilikleri kesgitleniler.
