Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň maslahatlar zalynda “Hukuk döwletiniň berkarar bolmagy: milli tejribe we dünýä ösüşi” atly halkara ylmy-amaly maslahat geçirildi. Ýaşulularyň maslahatynda kabul edilen Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşine bagyşlanan wekilçilikli foruma köp sanly daşary ýurtly myhmanlar — Owganystandan, Eýrandan, Azerbaýjandan, Gazagystandan, Özbegistandan we beýleki döwletlerden alymlar hem-de parlamentleriň agzalary çagyryldy.
Forumyň işine Mejlisiň ýolbaşçylary we deputatlary, Daşary işler ministrliginiň işgärleri, halkara guramalaryň wekilleri, paýtagtymyzdaky ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň talyplary hem-de professor-mugallymlar düzümi, alymlar we ylmy-barlag institutlarynyň bilermenleri gatnaşdylar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanda syýasy, ykdysady, durmuş we medeni ulgamlarda giň möçberli özgertmeler amala aşyrylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan özgertmeler tutuş jemgyýetçilik-syýasy ulgamyň okgunly ösmegine, döwletimiziň dünýä bileleşiginde abraýynyň barha artmagyna ýardam edýär. Demokratik, dünýewi, hukuk döwletiniň gurulmagy onuň ösüşiniň ähli tapgyrlarynda jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ulgamlarynyň hukuk taýdan kadalaşdyrylmagy bilen utgaşdyrylýar. Munuň özi bolsa özygtyýarly Türkmenistanyň milli kanunçylyk binýadynyň kemala getirilmegine ýardam edýär.
Konstitusiýa — bu döwletliligiň möhüm alamatydyr, onuň kadalary we düzgünleri boýunça halkara bileleşik jemgyýetde demokratik gymmatlyklaryň ösüş derejesine, şahsyýetiň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilişine, döwletiň içeri we daşary syýasatynyň maksatlaryna hem-de ugurlaryna baha berýär.
Maslahata gatnaşyjylar we myhmanlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gutlagyny üns bilen diňlediler. Milli Liderimiziň Gutlagynda, hususan-da, şeýle diýilýär: “Ýurdumyzda amala aşyrylýan konstitusion özgertmeler, döwleti we jemgyýeti okgunly ösdürmegiň we kämilleşdirmegiň hukuk esaslaryny özünde berkidýän Konstitusiýamyzyň kadalaryny ylmy taýdan seljermek hemmetaraplaýyn öňe barýan berkarar döwletimiziň döwrebap hukuk binýadyny kemala getirmek üçin zerurdyr”.
Gutlagda bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň Esasy Kanunynda demokratik, hukuk we dünýewi döwlet hökmünde Türkmenistanda döwletiň ähli syýasy, ykdysady, medeni-durmuş serişdeleri, guramaçylyk we hukuk esaslary bitewülikde bir maksada — türkmen halkynyň, ýurdumyzyň her bir raýatynyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny, hemmetaraplaýyn goraglylygyny üpjün etmäge, şahsyýetiň kämilleşmegini höweslendirmäge gönükdirilendir.
Maslahatda çykyş edenler Ýaşulularyň maslahatynda tassyklanan we kabul edilen Esasy Kanunyň rejelenen görnüşiniň tutuş halkymyzyň umumy erk-isleginiň beýanyna öwrülip, 25 ýylyň dowamynda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazananlaryny berkitmek bilen çäklenmän, eýsem, türkmen jemgyýetiniň mundan beýläkki demokratik ösüşiniň esasy ugurlaryny hem kesgitländigini nygtadylar. Konstitusiýamyz özygtyýarly Türkmenistanyň mizemez hukuk binýady bolmak bilen, halkymyzyň bitewülik, demokratiýa, ynsanperwerlik, watançylyk we adalatlylyk baradaky köpasyrlyk arzuwlaryny şöhlelendirýär. Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň Esasy Kanuny okgunly ösýän döwletiň esaslaryny pugtalandyrmak, häzirki türkmen jemgyýetini mundan beýläk-de ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri döredýär, adamy jemgyýetiň iň ýokary gymmatlygy hökmünde ykrar edýär, onuň abadan durmuşy üçin şertleri we ygtybarly kepillikleri döredýär.
Döwlet maksatnamalarynyň yzygiderli durmuşa geçirilmegi, halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklarynyň düýpli özgerdilmegi hem-de bazar ykdysadyýetine sazlaşykly geçilmegi — bu we beýleki köp ýagdaýlar ýurdumyzyň ykdysady taýdan okgunly ösmegine ýardam etdi. Kuwwatly, köpugurly ykdysadyýet häzirki çylşyrymly döwürde durmuş häsiýetli möhüm meseleleriň hem birnäçesini netijeli çözmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi türkmen halkynyň abadançylygynyň yzygiderli ýokarlanmagynda öz aýdyň beýanyny tapýar. Halkymyzyň bagtyýarlygy hem-de abadançylygy milli Liderimiziň amala aşyrýan durmuş ugurly döwlet syýasatynyň esasy many-mazmunyny düzýär.
Çykyşlarda ýurdumyzyň halkara abraýynyň artýan we dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilýän, halkymyzyň durmuş-medeni derejesiniň yzygiderli ýokarlanýan, ykdysadyýetimiziň görlüp-eşidilmedik derejede ösýän, giň gerimli gurluşyk işleriniň alnyp barylýan hem-de ýurdumyzyň ösüşiň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýan döwründe Türkmenistanyň Konstitusiýasy ýurdumyzda amala aşyrylýan ähli özgertmeleriň hukuk binýadyny üpjün edýär, milletimiziň gülläp ösmegine ýardam edýär. Täzelenen Esasy Kanunda jemgyýetçilik-syýasy gatnaşyklary, häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň işini, döwlet-hukuk institutlarynyň tutuş ulgamyny özgertmäge degişli meseleler öz beýanyny tapdy.
Foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň BMG bilen özara gatnaşyklaryna aýratyn üns berdiler. Birleşen Milletler Guramasynyň işi bolsa bütin dünýäde parahatçylygy üpjün etmäge hem-de ähli döwletleriň durnukly ösmegine ýardam etmäge gönükdirilendir. Garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden bu abraýly guramanyň ýöriteleşdirilen düzümleri bilen hyzmatdaşlyk ählumumy howpsuzlygyň täze binýadyny kemala getirmäge, umumy durnuklylygy üpjün etmek üçin oňaýly şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Maslahata gatnaşyjylar häzirki wagtda Milletler Bileleşigine agza döwletleriň Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilik syýasatyny, onuň häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmegiň ýollaryny gözlemäge, şeýle hem özara düşünişmegi, ählumumy howpsuzlygyň we durnuklylygyň esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm halkara başlangyçlaryny hemmetaraplaýyn goldaýandyklaryny nygtadylar.
BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralarynyň we halkara guramalarynyň wekilleri dünýä bileleşiginiň Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň tejribesine gyzyklanmasynyň artýandygy barada aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän giň möçberli özgertmelerini hemmetaraplaýyn goldaýandyklaryny bellediler hem-de Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça bilelikdäki işde ýakyndan goldaw berýändigi üçin hoşallyk bildirdiler.
Türkmenistanyň Esasy Kanunynda döwletimiziň Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilen Bitaraplyk derejesi hem berkidilendir. Türkmenistan bu derejä eýe bolmak bilen, halkara kadalary ýerine ýetirmek boýunça has belent borçnamalary öz üstüne aldy we şeýlelikde, halkara hukugyň kadalaryny milli kanunçylyga ornaşdyrmak meselelerini çözmäge öz garaýyşlaryny kesgitledi. Dünýä bileleşigi Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine ýokary baha berýär. Şol dereje bolsa türkmen Lideriniň daşary syýasatynyň esasyny düzýär. Hormatly Prezidentimiziň halkara bileleşik tarapyndan giňden goldanylýan başlangyçlary dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, möhüm syýasy, durmuş-ykdysady we ynsanperwer meseleler boýunça ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek işinde oňyn hyzmatdaşlygyň anyk mümkinçiliklerini görkezýär.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda ýörite bölüm adam hukuklaryna we azatlyklaryna bagyşlandy. Ýurdumyzyň Esasy Kanuny adamyň mertebesiniň eldegrilmesizliginden, adamyň esasy hukuklarynyň we azatlyklarynyň oňa doglandan bäri degişlidiginden, kanun we kazyýet tarapyndan goralýandygyndan ugur alýar. Adamyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegini üpjün etmek döwlet häkimiýetiniň esasy borjudyr. Adam azatlygynyň we döwlet häkimiýetiniň demokratiýasynyň syýasy düzümi adamyň hukuklaryna hormat goýmaga we goramaga esaslanýar.
Maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, döwlet institutlaryny mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmaga, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny hemmetaraplaýyn goramaga, milletiň gülläp ösmegine, türkmen jemgyýetini we halk häkimiýetiniň ýörelgelerini ösdürmäge gönükdirilen syýasaty durmuşa geçirýändigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Forumyň işine Mejlisiň ýolbaşçylary we deputatlary, Daşary işler ministrliginiň işgärleri, halkara guramalaryň wekilleri, paýtagtymyzdaky ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň talyplary hem-de professor-mugallymlar düzümi, alymlar we ylmy-barlag institutlarynyň bilermenleri gatnaşdylar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanda syýasy, ykdysady, durmuş we medeni ulgamlarda giň möçberli özgertmeler amala aşyrylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan özgertmeler tutuş jemgyýetçilik-syýasy ulgamyň okgunly ösmegine, döwletimiziň dünýä bileleşiginde abraýynyň barha artmagyna ýardam edýär. Demokratik, dünýewi, hukuk döwletiniň gurulmagy onuň ösüşiniň ähli tapgyrlarynda jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ulgamlarynyň hukuk taýdan kadalaşdyrylmagy bilen utgaşdyrylýar. Munuň özi bolsa özygtyýarly Türkmenistanyň milli kanunçylyk binýadynyň kemala getirilmegine ýardam edýär.
Konstitusiýa — bu döwletliligiň möhüm alamatydyr, onuň kadalary we düzgünleri boýunça halkara bileleşik jemgyýetde demokratik gymmatlyklaryň ösüş derejesine, şahsyýetiň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilişine, döwletiň içeri we daşary syýasatynyň maksatlaryna hem-de ugurlaryna baha berýär.
Maslahata gatnaşyjylar we myhmanlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gutlagyny üns bilen diňlediler. Milli Liderimiziň Gutlagynda, hususan-da, şeýle diýilýär: “Ýurdumyzda amala aşyrylýan konstitusion özgertmeler, döwleti we jemgyýeti okgunly ösdürmegiň we kämilleşdirmegiň hukuk esaslaryny özünde berkidýän Konstitusiýamyzyň kadalaryny ylmy taýdan seljermek hemmetaraplaýyn öňe barýan berkarar döwletimiziň döwrebap hukuk binýadyny kemala getirmek üçin zerurdyr”.
Gutlagda bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň Esasy Kanunynda demokratik, hukuk we dünýewi döwlet hökmünde Türkmenistanda döwletiň ähli syýasy, ykdysady, medeni-durmuş serişdeleri, guramaçylyk we hukuk esaslary bitewülikde bir maksada — türkmen halkynyň, ýurdumyzyň her bir raýatynyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny, hemmetaraplaýyn goraglylygyny üpjün etmäge, şahsyýetiň kämilleşmegini höweslendirmäge gönükdirilendir.
Maslahatda çykyş edenler Ýaşulularyň maslahatynda tassyklanan we kabul edilen Esasy Kanunyň rejelenen görnüşiniň tutuş halkymyzyň umumy erk-isleginiň beýanyna öwrülip, 25 ýylyň dowamynda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazananlaryny berkitmek bilen çäklenmän, eýsem, türkmen jemgyýetiniň mundan beýläkki demokratik ösüşiniň esasy ugurlaryny hem kesgitländigini nygtadylar. Konstitusiýamyz özygtyýarly Türkmenistanyň mizemez hukuk binýady bolmak bilen, halkymyzyň bitewülik, demokratiýa, ynsanperwerlik, watançylyk we adalatlylyk baradaky köpasyrlyk arzuwlaryny şöhlelendirýär. Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň Esasy Kanuny okgunly ösýän döwletiň esaslaryny pugtalandyrmak, häzirki türkmen jemgyýetini mundan beýläk-de ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri döredýär, adamy jemgyýetiň iň ýokary gymmatlygy hökmünde ykrar edýär, onuň abadan durmuşy üçin şertleri we ygtybarly kepillikleri döredýär.
Döwlet maksatnamalarynyň yzygiderli durmuşa geçirilmegi, halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklarynyň düýpli özgerdilmegi hem-de bazar ykdysadyýetine sazlaşykly geçilmegi — bu we beýleki köp ýagdaýlar ýurdumyzyň ykdysady taýdan okgunly ösmegine ýardam etdi. Kuwwatly, köpugurly ykdysadyýet häzirki çylşyrymly döwürde durmuş häsiýetli möhüm meseleleriň hem birnäçesini netijeli çözmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi türkmen halkynyň abadançylygynyň yzygiderli ýokarlanmagynda öz aýdyň beýanyny tapýar. Halkymyzyň bagtyýarlygy hem-de abadançylygy milli Liderimiziň amala aşyrýan durmuş ugurly döwlet syýasatynyň esasy many-mazmunyny düzýär.
Çykyşlarda ýurdumyzyň halkara abraýynyň artýan we dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilýän, halkymyzyň durmuş-medeni derejesiniň yzygiderli ýokarlanýan, ykdysadyýetimiziň görlüp-eşidilmedik derejede ösýän, giň gerimli gurluşyk işleriniň alnyp barylýan hem-de ýurdumyzyň ösüşiň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýan döwründe Türkmenistanyň Konstitusiýasy ýurdumyzda amala aşyrylýan ähli özgertmeleriň hukuk binýadyny üpjün edýär, milletimiziň gülläp ösmegine ýardam edýär. Täzelenen Esasy Kanunda jemgyýetçilik-syýasy gatnaşyklary, häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň işini, döwlet-hukuk institutlarynyň tutuş ulgamyny özgertmäge degişli meseleler öz beýanyny tapdy.
Foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň BMG bilen özara gatnaşyklaryna aýratyn üns berdiler. Birleşen Milletler Guramasynyň işi bolsa bütin dünýäde parahatçylygy üpjün etmäge hem-de ähli döwletleriň durnukly ösmegine ýardam etmäge gönükdirilendir. Garaşsyzlygyň ilkinji günlerinden bu abraýly guramanyň ýöriteleşdirilen düzümleri bilen hyzmatdaşlyk ählumumy howpsuzlygyň täze binýadyny kemala getirmäge, umumy durnuklylygy üpjün etmek üçin oňaýly şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Maslahata gatnaşyjylar häzirki wagtda Milletler Bileleşigine agza döwletleriň Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilik syýasatyny, onuň häzirki döwrüň möhüm meselelerini çözmegiň ýollaryny gözlemäge, şeýle hem özara düşünişmegi, ählumumy howpsuzlygyň we durnuklylygyň esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm halkara başlangyçlaryny hemmetaraplaýyn goldaýandyklaryny nygtadylar.
BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralarynyň we halkara guramalarynyň wekilleri dünýä bileleşiginiň Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň tejribesine gyzyklanmasynyň artýandygy barada aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän giň möçberli özgertmelerini hemmetaraplaýyn goldaýandyklaryny bellediler hem-de Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça bilelikdäki işde ýakyndan goldaw berýändigi üçin hoşallyk bildirdiler.
Türkmenistanyň Esasy Kanunynda döwletimiziň Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilen Bitaraplyk derejesi hem berkidilendir. Türkmenistan bu derejä eýe bolmak bilen, halkara kadalary ýerine ýetirmek boýunça has belent borçnamalary öz üstüne aldy we şeýlelikde, halkara hukugyň kadalaryny milli kanunçylyga ornaşdyrmak meselelerini çözmäge öz garaýyşlaryny kesgitledi. Dünýä bileleşigi Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine ýokary baha berýär. Şol dereje bolsa türkmen Lideriniň daşary syýasatynyň esasyny düzýär. Hormatly Prezidentimiziň halkara bileleşik tarapyndan giňden goldanylýan başlangyçlary dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, möhüm syýasy, durmuş-ykdysady we ynsanperwer meseleler boýunça ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek işinde oňyn hyzmatdaşlygyň anyk mümkinçiliklerini görkezýär.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda ýörite bölüm adam hukuklaryna we azatlyklaryna bagyşlandy. Ýurdumyzyň Esasy Kanuny adamyň mertebesiniň eldegrilmesizliginden, adamyň esasy hukuklarynyň we azatlyklarynyň oňa doglandan bäri degişlidiginden, kanun we kazyýet tarapyndan goralýandygyndan ugur alýar. Adamyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegini üpjün etmek döwlet häkimiýetiniň esasy borjudyr. Adam azatlygynyň we döwlet häkimiýetiniň demokratiýasynyň syýasy düzümi adamyň hukuklaryna hormat goýmaga we goramaga esaslanýar.
Maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, döwlet institutlaryny mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmaga, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny hemmetaraplaýyn goramaga, milletiň gülläp ösmegine, türkmen jemgyýetini we halk häkimiýetiniň ýörelgelerini ösdürmäge gönükdirilen syýasaty durmuşa geçirýändigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
