Halkara zenanlar gününe bagyşlanan baýramçylyk konsertlerinde kompozitor Röwşen Nepesow özüniň iň gowy görýän eserleriniň biri bolan «Ejeme» atly sazyny hökman ýerine ýetirýär. Fortepiano we orkestr üçin ýazylan bu eser tutuş Türkmenistanyň diňleýjileriniň kalbyna aralaşýar. Ony diňläninde kimdir biri ýylgyrsa, ýene biriniň gözleri nemlenýär.

Biz bu eseriň döreýiş taryhy barada gürrüň bermegini haýyş edip, Röwşen Nepesowa käbir sowallar bilen ýüzlendik.

– Enäniň mährinden güýçli zat barmyka? – diýip, kompozitor ritoriki sowal berdi. – Bütin ömrüm boýy gurşap alan mähri üçin ejeme bolan hoşallygymy nähili beýan edip bilerin? Men munuň jogabyny sazdan tapdym. 18 ýaşymda oňa «Bahar ysy» atly fortepiano pýesasyny sowgat berenim ýadymda.

– Diýmek, bu eser aslynda aýdym boldumy?

– Hawa, ol türkmen dilindäki aýdymdyr. Onuň owazy wokal partiýasynda bardy, sözleri hem örän ajaýypdy. Emma men has ähmiýetli zat döretmegi – söz bilen beýan edip bolmajak hoşallygy we söýgini saza siňdiresim geldi. Sazyň özi gürlemeli, ony diňleýän her bir ynsan öz ejesini ýatlamaly, onuň mährini duýmaly we oňa üns-alada, söýgi, gül sowgat etmek islemeli diýen netijä geldim. Şeýlelikde, aýdym fortepiano we orkestr üçin esere öwrüldi, bu bolsa her bir kalba düşnükli dildir.

– Şonda eseriň sazy nähili üýtgedi?

– Saz edil gülleýän ýaly boldy: ol has nepis boldy, täze öwüşginler we nagyşlar peýda boldy. Ýöne esasy mowzuk üýtgewsiz galdy – bu ejem bilen söhbetdeşlik, onuň asuda we mähirli sesi, paýhasy hem-de söýgüsi. Men her gezek bu eseri ýerine ýetirenimde, ol edil ýanymda duran ýaly, ýylgyryp meni öz sazy bilen gujaklaýan ýaly duýýaryn.

– Çagalyk döwrüňizden ejeňiz bilen bagly iň ýatda galyjy pursatlar haýsylar?

– Olar örän köp... Esasan-da, durmuşdaky käbir zatlara akyl ýetirip bilmän, ukusyz geçiren gijelerim ýadyma düşýär. Ejem muny nähilidir bir syrly güýç bilen duýup, ýanymda oturardy we ýuwaşja gürleşerdi. Men onuň sesini diňlärdim we kalbyma rahatlyk gelýärdi. Şol mähir we alada duýgusy meniň bilen ömürlik galdy.

– Ejeňiziň siziň saýlan hünäriňize täsiri boldumy?

– Gürrüňsiz. Onuň goldawy bilen men sazanda boldum. Ejem sazçylyk mekdebinde işleýärdi, menem şol ýerde okadym. Soňra konserwatoriýada kompozisiýa ugruny saýlamaga kömek etdi, soňrak bolsa onuň maslahaty bilen dirižýorlyk bilen hem meşgullanyp başladym. Onuň goldawy we maňa bolan ynamy hemişe daýanjym boldy.

– Ejeňiziň haýsy häsiýetlerini özüňize nusga aldyňyz?

– Köp zatlary: zehinini, erkini, sabyrlylygyny, duýgurlygyny. Ýöne iň esasy zat ynsanperwerligidir. Ol maňa söýmegi, duýmagy we dogruçyl bolmagy öwretdi. Meniň döredýän ähli eserlerim onuň öwüt-nesihatlarynyň dowamydyr.

– «Ejeme» atly eserde iň möhüm zat näme: hoşallykmy, ýatlamamy ýa-da ruhy baglanyşykmy?

– Bularyň hemmesi bilelikde.

– «Ejeme» atly eseri ýerine ýetireniňizde, siz özüňizi kim hasaplaýarsyňyz – ogulmy ýa-da kompozitor?

– Ikisini hem. Men «Sag bol» diýýän ogul, şol bir wagtyň özünde-de sesiniň hemmelere ýetmegini isleýän kompozitor.

– Ejeňize söz bilen aýdyp ýetişmedik, emma saz arkaly beýan eden duýgyňyz barmy?

– Hawa. Men köplenç içimden: «Eje, sen meniň üçin öçmejek mähirsiň» diýýärin. Bu sözler eseriň her bir notasynda ýaňlanýar.

– Bu eser diňleýjilere nähili täsir edýär?

– Örän mähirli. Adamlar öz ejelerini ýatlaýarlar, käbirleri aglaýar, emma köpüsi mähir we alada duýgusyny başdan geçirip, ýylgyrýar. Sazyň diňleýjileriň kalbynda ýakymly duýgulary oýarýandygyny, ylham berýändigini bilmek meniň üçin uly bagt.

– Saz çalyp durkaňyz, duýgularyňyzyň päsgel beren pursatlary boldumy?

– Bir gezek taýýarlyk geçýän wagtymyzda bu eseri çalyp durkam, gözlerime ýaş aýlandy. Şondan bäri duýgularyň janly galmagyny, emma sazy ýerine ýetirmäge päsgel bermezligini gazanmaga çalyşýaryn.

* * *

«Ejeme» – bu diňe bir saz eseri däl. Bu eser kompozitoryň durmuşyndaky iň eziz ynsan bilen mähirli söhbetdeşligidir. Bu ýerde saz sözlerden has belent ýaňlanýar. Bu eseri diňlemek bilen, biz perzendiň enesine bolan ebedi söýgüsine şaýat bolýarys.