Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 35 ýyllyk baýramy mynasybetli döwlet sylaglary bilen sylaglamak hakynda Türkmenistanyň Prezidentiniň
Permany bilen aşgabatly aýdymçy Berdimyrat Berdiýewe «Türkmenistanyň halk artisti» diýen hormatly at berildi.
«Altyn asyr» elektron-gazetiniň habarçysy şu waka mynasybetli Türkmenistanyň halk artisti bilen duşuşyp, onuň bilen söhbetdeşlik geçirdi.
– Berdimyrat, ilkinji nobatda, bu hormatly ada mynasyp bolmagyňyz bilen öz adymdan we «Altyn asyr» elektron-gazetiniň redaksiýasynyň adyndan sizi gutlamaga rugsat ediň.
– Sag boluň!
-Adatça, tanymal şahslar bilen söhbetdeşlik geçirýän žurnalistler okyjylara öz gahrymany barada mümkin boldugyça köp zat aýtjak bolup, söhbetdeşligi olaryň ilkinji ädimleri we sungatda gazanan ilkinji üstünlikleri barada sowallar bilen başlaýarlar. Men bolsam sizi özüňiz üçin iň möhüm, belki-de iň şanly bäsleşigiň, ýagny «Altyn kamerton» bäsleşiginiň howasyna gaýtarmak islärdim. Şonda Siz, sowet tomaşaçylaryna kän bir tanyş bolmadyk ýaş ýerine ýetiriji, 1987-nji ýyldaky bäsleşikde Moskwadaky «Olimpiýa» sport toplumynyň esasy sahnasyna çykyp, geljekki «ýyldyzlar» – Igor Talkow we Irina Allegrowa («Elektroklub» topary), Aleksandr Iwanow («Rondo» topary), Olga Zarubina («Labirint» topary) we «Miraž» ýaşlar ansambly bilen bäsleşdiňiz. Eminleriň arasynda Dawid Tuhmanowyň özi-de bardy.
Türkmenistandan baran ýaş aýdymçy üçin soýuz sahnasyny eýelemek nähili täsirlidi?
– Ýaşlygymyzda biz köplenç hyjuw we dünýä bir zady subut etmek islegi bilen hereket edýäris. Häzir, ondan bäri ýyllar geçensoň, munuň birneme howply isleg bilen baglanyşykly garaşylmadyk çykyş bolandygyny boýun alyp bilerin. Biziň «Ikinji dogluş» atly uniwersitet toparymyz çynyny edip, gaty çalýardy, talyp gurluşyk toparlary bolsa bizi halaýardylar. 1977-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda, SSSR-iň Konstitusiýasynyň kabul edilen gününde, bizi, ýagny talyplary ägirt ýurduň baş sahnasyna – Kremliň gurultaýlar köşgüne çykardylar. Tolgunmadan ýaňa el-aýagymyzy ýitirerli görünýärdik. Ýöne bizi köçede taplanmagymyz halas etdi: howluda talapkär tomaşaçylaryň öňünde aýdym aýdýarkaň, belli bir pursatda tolgunma geçýär we ol diýen gorkuly bolmaýar. Tomaşaçylar seni kabul edip, el çarpyşýarlar. «Olimpiýa» stadionynda geçirilen «Altyn kamerton» bäsleşiginde-de şuňa meňzeş bir zat boldy.
— Şeýlelikde, bäsleşikde baş baýragy gazandyňyz. Şol wagtlar «Aşgabatdan bir ýigit gelip, moskwaly hünärmenleri dyza çökerip gitdi» diýermidiler. Netijeler yglan edilende, nähili duýgyny başdan geçirdiňiz?
— Belki, argynlyk, şol bir wagtyň özünde-de ägirt uly jogapkärçilik duýgusy. Heýkeljik – owadan zat. Emma saňa «Kamerton» diýseler, bu seniň öňüňde belent derejäni goýýar: mundan beýläk sesde bolsun ýa sahnada ýekeje ýalan nota-da hakyň ýokdur. Bilşiňiz ýaly, «Altyn kamerton», meniň pikirimçe, diňe bir tekjede goýlan baýrak däl; ol seniň içki gözegçiň. Şu gün meniň üçin bu at diňe bir zady aňladýar: Men, näme hakda — söýgi, Watan ýa-da geçen ýollarym hakynda aýdym aýtsam-da, tomaşaçylar bilen halal gatnaşykda bolmaly.
— Berdimyrat, eger siziň durmuşyňyzy perdelere paýlasak, ilkinji perde şatlykly ses çykararmy ýa köçe kysymly. Siz öň hem saz bilimiňiziň Aşgabadyň köçe sahnalarynda ýüze çykandygyny gaýta-gaýta aýdypdyňyz. Şol wagtky politehniki institutda (häzirki Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk instituty) okap, howlularda rok sazyny çalyp ýören bir ýigit nädip, 1977-nji ýylda Kremliň gurultaýlar köşgüne baryp bildi? Düýplüräk gürrüň berseňizläň. Aýdymçylyk ýoluňyz nämeden başlandy?
— Hawa, bu dogry! Men – «self-made man», ýagny öz-özümi döreden adam. Gitara ýaşlygymdan durmuşyma aralaşdy. Howlular, gitara aýdymlary, ilkinji perdeler — bu adaty däl durmuş mekdebidi, esasy mugallym köçedi, ilkinji muşdaklarym we janköýerlerim goňşy ýaşaýan we köçelerden gelen çagalardy, hereketlendiriji güýç bolsa aýdym aýtmaga bolan uly höwesdi. Biz 1960-njy we 1970-nji ýyllaryň sazyny özleşdirdik, öz uslybymyzy gözledik. Men aýdym-sazyň özümiň hakyky durmuş ýolumdygyna hut Aşgabadyň köçelerinde göz ýetirdim.
— Biraz soňra, eger dogry ýadymda bolsa, «Altyn kamertondan» soň Täzegül Welmyradowa bilen görnükli duetiňiz we Nowosibirskde geçen Wiktor Hara adyndaky festiwaldaky ýeňşiňiz geldi. Olar size garşy birgiden hünäri enjamlary goýdular, siz bolsa diňe gitara bilen diýen ýaly çykdyňyz. Bu näme, özüňe göwnüýetijilikmi ýa garşydaşlara bolan hykarat?
— Ýok, elbetde, bularyň hiç birem däl. Bu ýöne akýüreklilige bil baglamakdy. Täzegül meniň «Nargül» aýdymymy şeýle bir aýtdy welin, bäsleşikdäki hiç bir dinamik ýa-da güýçlendiriji şol arassa tebigy, şol bir wagtyň özünde-de estrada ylhamly öwüşginleri basyp bilmedi. Biz zaly ýaragsyz-zatsyz ele aldyk.
— Soňra terjimehalyňyzyň möhüm bölegi «Güneş» wokal instrumental ansamblynda we «Dessan» ýaly tanymal toparlarda işlemek boldy. Bu döwür siziň kemala gelmegiňize nähili täsir etdi?
— 1980-nji ýyllarda «Güneş» we «Dessan» toparlary türkmen aýdym-sazynyň joşup çykýan merkezine öwrüldi. Bu toparlar öz döwründen onlarça ýyl öňe gidip, jazz-roky Gündogar folkloryna sapdylar. Bu agyr, kyn, ýöne ajaýyp mekdepdi. Mysal üçin, «Güneşde» diňe «aýtdym» etmek mümkin däldi: Oleg Korolýowyň ritm bölümi, Rişad Şafiniň deprekleri we Şamämmet Bäşimowyň talapkärligi aýdymçyny «sykyp, suwuny çykarýardy». Biz diňe aýdym aýdamzokdyk, filosofiýa döredýärdik. 1985-nji ýylda Moskwada geçirilen Ýaşlar we talyplar Bütindünýä festiwalynda «Katýuşa, festiwaly gora» aýdymy bilen biz türkmen sazynyň diňe bir ýerli oba öwüşgini däl-de, dünýä derejesindäki sazdygyny görkezdik. Aýdylanlardan daşgary «Güneş» we «Dessan» ajaýyp zehin ussahanasydy. Bu toparlarda işlemek maňa uludan pikir ýöretmegi, hünäriňe ökde bolmagy we müňlerçe adamly zaly agzyňa bakdyrmagy öwretdi. Bu türkmen estradasynyň altyn döwri bolupdy. Onda biz synaglar geçirýärdik, täze görnüşleriň gözleginde bolýardyk we geň görülmekden gorkamzokdyk.
— 1990-njy ýyllaryň ortalarynda siz uly sahnadan gitmek kararyna gelipsiňiz. Näme üçin çete çekildiňiz we içiňizdäki kino kompozitorlygyny nädip ýüze çykardyňyz?
— Men aýdym-sazdan ýüz öwürmedim, gastrollar Türkmenistanyň çäginden daşarda dowam edýärdi. Toplan tejribämi akyl eleginden geçirmek üçin, bir döwür ümsümlik we ýeke galmak isledim. Şonda instrumental saz döretmek bilen gyzyklanyp başladym we filmlere saz ýazyp başladym. Kino sazy – ajaýyp zat. Aktýoryň gözi bilen ýerine ýetirýän zadyny ses bilen beýan etmeli. Bu meniň içki menligimiň täze bir gyraňydy. Ol meniň kompozitor hökmünde ösmegime mümkinçilik berdi. Men özümi elden bermezlik üçin, kino sungaty bilen meşgullandym. Mysal üçin, bir filme saz ýazmak, «Hiç zat bolmady» (1989) filminde aýdymy ýerine ýetirmek takyklygy talap edýän inçe işdir. Sen aktýoryň dymmagyny ses bilen beýan etmeli. Bu meniň içki kamertonymy poslamakdan halas etdi.
— Aşgabadyň «ArtIst» teatrynda sahna gaýdyp gelmegiňize «medeni sarsgyn» diýdiler. Konsert harby razwedkaçy Aga Berdiýewiň adyny göterýän köçede bolup geçdi. Bu ýöne bir tötänlik däl ahbetin?
— Beýik Watançylyk urşunyň Gahrymany, agam Aga Berdiýew –maşgalamyzyň sütüni. Teatryň hut şu köçede ýerleşmegi bolsa ýokardan gelen bir alamatdy. Meniň durmuş giňişligim bir halka öwrüldi. Şol konsertde agamyň ady dakylan on ýaşly oglum Aga meniň bilen sahna çykyp, «Beatles» toparynyň iň ilhalar aýdymyny aýtdy. Şol pursatda men: dowamlylygyň bozulmandygyna göz ýetirdim. Tomaşaçym meni unutmandyr we täze nesil meni eşidýär.
— Hatyra we nesiller arasyndaky dowamlylyk mowzugy siziň durmuşyňyzda aýratyn orun eýeleýär. Bir konsertde tomaşaçylar ogluňyz Aga Berdiýewiň çykyşyny mähirli garşyladylar. Bu adyň maşgalaňyz üçin ähmiýeti barada gürrüň beräýseňiz.
— Ogluma agamyň – harby razwedkaçy we Beýik Watançylyk urşunyň Gahrymany Aga Berdiýewiň adynyň dakylanyny öňem aýdypdym. Aşgabadyň bir enaýy köçesi hem onuň adyny göterýär, şol ýerde-de simwolik manyly «ArtIst» teatry ýerleşýär, uzak arakesmeden soň konsertlerimizi şol ýerde geçirdik. Birwagtlar, çagalykda men hem şu köçede durmuş ýoluna gadam goýupdym, gitara çalmagy öwrenip, aýdym aýtmaga synanyşypdym, şol aýdymlaryň arasynda «The Beatles» toparynyň ilhalar aýdymlary-da bardy. Oglumyň bir gezek sahna çykyp, «Liwerpul dörtlüginiň» aýdymlarynyň birini aýtmagy meniň üçin uly şatlyk. Çagalarda aýdym-saz dowam edýär, däp-dessurlar ýaşaýar.
-Berdimyrat, siziň konsertleriňiz hemişe «Men dumanyň yzyndan barýan» ýaly täsirli höwesjeň aýdymlardan başlap, meşhur sowet romanslaryna we roka çenli aýdymlary öz içine alýan ajaýyp garyndy. Siz nädip, deň-duşlaryňyz üçinem, ýaşlar üçinem möhümligiňize galýarsyňyz?
– Bu ýerde hiç hili syr ýok – gowy aýdym könelmeýär. Men «Ýunona we Awos» rok operasyndan «Men seni hiç haçan unutmaryn» aýdymyny ýerine ýetirenimde, tomaşaçylaram alyp göteýärler. Ýaşlar sadagatlyk duýýarlar. Sahna başga biri bolmaga synanyşman, açyk göwün bilen çyksaň, tomaşaçylar ony derrew duýýarlar. Saz – duýgy dili, duýgular bolsa ähli zamanlarda umumydyr.
– «Ýunona we Awosdan» «Men seni hiç haçan unutmaryn» aýdymyny tomaşaçylaryň islegi bilen gaýta-gaýta aýdanyňyzda, otuz ýaşlylar hem aglaýarlar, altmyşdan geçenlerem. Aýdymyň owsuny nämede?
– Owsun meniň ýaş görünmäge ýa-da hokgabazlyk etmäge synanyşmaýandygymda. Men sahna köne dostum gitara bilen çykýaryn. Aýdym moda däl, bu ýürekden çykýan söhbetdeşlik. Eger siz aýdýan aýdymyňyza ynanýan bolsaňyz, tomaşaçylar siziň energiýaňyzy alyp geçirýär.
— Berdimyrat, eger siz durmuşyňyzda diňe bir notany üýtgedip bilýän bolsadyňyz, nämäni üýtgederdiňiz?
— Hiç zady. Şu gün sesimi arassa, dury sese sazlap bilmegim üçin, durmuşymdaky iň pajygaly ýa-da kyn perdeler hem zerurdy. Durmuşda galplyk etmedim, bu bolsa sazanda üçin iň möhüm zatdyr. Öz ýurdumyň saz mirasyna goşan kiçijik goşandyma uly baha berendigi üçin Türkmenistanyň Prezidentine, şeýle hem meniň işime baha berýän hemmelere çäksiz hoşallygymy beýan edýärin.
— Şu gün eline gitaran alyp, belki-de, siziň geçen ýoluňyzy geçmegi arzuw edýän ýaşlara näme arzuw ederdiňiz?
— Men olara sungatda özlerini däl-de, öz içindäki sungaty söýmeklerini arzuw ederdim. Ýeňil abraýa kowalaşmaň. Öz hakyky ýoluňyzy, arassa ýoluňyzy tapyň. Arzuwyňyza wepaly boluň, köp zähmet çekiň we bir zady unutmaň: baş eminiňiz öz wyždanyňyz we içki kamertonyňyzdyr.
Redaktordan: Türkmenistanyň halk artisti Berdimyrat Berdiýewiň durmuş we döredijilik ýolunyň häzirki ýaş sazandalar üçin ýokary sungatyň ülňüsi we özüňe berlen zehine wepaly galmagyň möhümdiginiň mysaly bolup hyzmat edýändigine asla şübhe ýokdur.
