Hemmä belli we ykrar edilen hakykat şudur: 1941-nji ýylyň 28-nji iýunynda howa söweşinde öz uçarlary bilen duşman uçaryny urup, duşmanlary ýok eden uçarmanlar Stepan Zdorowsew bilen Pýotr Haritonow diri galypdylar we on gün geçenden soň iň ýokary sowet sylagy bilen sylaglanypdylar.
Şonuň üçin olar 1941–1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşy döwründe ilkinji bolup Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ada mynasyp bolanlar hasaplanylýar. Emma urşuň taryhy gyzyl goşun esgeri Gurban Durdynyň gahrymançylygynyň bir gün öň bolup geçendigini tassyklaýar. Eger adaty harby gijikdirmeler bolmadyk bolsa, onda Beýik Watançylyk urşunyň ilkinji gahrymanlarynyň biri hökmünde hut ol tanalyp bilerdi. Muny ýatlamak bilen biz uruş maglumatlaryny üýtgetmäge synanyşmaýarys, ýöne hakykat üýtgewsizdir.
Şeýle hem 1941-nji ýylyň 22-nji iýunynda irden sagat dörtde öz I-16 kysymly söweş uçarynda ähli ok-därilerini sarp edip, faşistik He-111 bombalaýjy uçaryny öz uçary bilen urup, duşmany ýok eden ilkinji adam Iwan Iwanowiç Iwanow bolupdyr. Oňa-da diňe 1941-nji ýylyň awgust aýynda aradan çykanyndan soň, Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen at berlipdir.
Bu gün, şol gazaply uruşdan 80 ýyldan gowrak wagt geçenden soň, Watan goragynda kimiň we nirede ilkinji bolandygynyň aýratyn ähmiýeti ýokdur. Esasy zat – şol döwürde özleriniň gahrymançylyk görkezýändikleri hakynda hem oýlaman, Watanyny goramak ugrunda janlaryny orta goýan ähli gahrymanlaryň edermenligini, wepalylygyny we gaýduwsyzlygyny ýatlamakdyr. Olary öňe iteren güýç Watan söýgüsi, Watanyny, maşgalalaryny, ýakynlaryny we çagalaryny goramak islegi bolupdyr.
Biziň gahrymanymyz Gurban Durdy hem şeýle adamlaryň biridi. Ol Watana, dogduk mekany Türkmenistan topragyna, öz halkyna we maşgalasyna çäksiz wepalydy. Onuň ömri we gahrymançylygy barada ýurdumyzyň uly ýaşly nesli çagalykdan bäri bilýär. Onuň portretleri uruş gahrymanlaryna bagyşlanan diwarlyklarda ýerleşdirilýärdi, mekdeplerde her ýylyň 9-njy maýynda onuň ady hormat bilen ýatlanylýardy. Gurban Durdynyň Gahryman ýyldyzy dakylan portreti tomusky pioner dynç alyş lagerleriniň dabaraly meýdançalarynda hem goýulýardy.
Onuň ady aňsat okalýardy we ýatda galýardy, ýöne çagalykda köpimize onuň familiýasynyň aýdylmaýandygy geň görünýärdi. «Gurban» hem, «Durdy» hem at ýaly eşidilýärdi. Musulman atlarynyň we gündogar familiýalarynyň aýratynlyklaryny bilmeýänler üçin düşündirsek, Gurban – arap dilinden gelip çykan at bolup, «gurbanlyk» diýen manyny berýär. Şonuň üçin musulman dünýäsiniň esasy baýramlarynyň biri bolan Gurban baýramynyň ady hem şol söz bilen baglanyşyklydyr. Bu at köp gündogar halklarynda, aýratyn-da türki halklarda giňden ýaýrandyr.
Durdy bolsa familiýa bolup, ruslaşdyrylan görnüşde Durdyýew diýip ýazylýar. Bu at gadymy türkmen adyndan gelip çykyp, türki dilinde «ýaşar», «ýaşa» diýen manyny aňladýar. Şeýle atlar öň çagalaryny ýitiren ene-atalar tarapyndan täze doglan çaga dakylýardy.
Gurban Durdynyň çagalyk we ýaşlyk ýyllary Mary welaýatynyň häzirki Sakarçäge etrabynyň çägindäki Goňurýap obasynda geçdi. Ol alty synpy tamamlandan soň kolhozda işledi. Şol döwürde onuň bilim almaga, Watana hyzmat etmäge bolan güýçli höwesiniň nireden dörändigini diňe çaklamak mümkin.
Gurban Durdy 1917-nji ýylyň 12-nji (25-nji) oktýabrynda, Oktýabr rewolýusiýasy döwründe dünýä inýär. 21 ýaşynda goşunyň hataryna çagyrylýar. Gulluk edýän bölüminde ol bilimini dowam etdirip, polk mekdebini tamamlaýar we sowatly, özbaşdak hem ynamly harby gullukçy bolup ýetişýär.
Beýik Watançylyk urşy başlananda Gurban Durdy kiçi seržant derejesinde Moldawiýanyň demirgazygynda, Ýedines şäheriniň golaýynda gulluk edýärdi. Onuň atyjylyk polky 22-nji iýunda duşmanyň ilkinji zarbasyny kabul eden bölümleriň biri boldy.
22-nji iýunyň ir säherinde Gurban ilkinji söweşine girýär we birnäçe gezek esgerleri hüjüme alyp gidýär. Dört günden soň bolsa Prut derýasyndan geçip, gözleg işini amala aşyrýar. Ol duşmanyň esasy ot açyş nokatlaryny we güýçlerini anyklaýar. Yzyna dolanýarka aňtawçylar rumyn bölümleri bilen çaknyşýarlar. Söweş arkaly gabawdan çykmagy başaran esgerler birnäçe ýesiri hem ele salýarlar.
Soňra strategik taýdan möhüm belentlik üçin alnyp barylan gazaply söweşleriň birinde Gurban Durdy esgerleri üç gezek hüjüme galdyrýar. Söweşiň iň gyzgalaňly pursadynda agyr ýaralanandygyna garamazdan, ol ýene-de ýerinden turup, bölümini öňe alyp gidýär. Komandiriniň göreldesinden ruhlanan söweşijiler duşmanyň garşylygyny döwüp, belentligi gorap saklaýarlar.
Prut derýasyny geçmekdäki görkezen batyrlygy, gaýduwsyzlygy we edermenligi üçin Gurban Durda Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ýokary at dakylýar.
Hassahanada bejergi alandan soň, 1942-nji ýylda ol harby gullukdan boşadylýar we Aşgabada dolanýar. 1947-nji ýylda Mugallymçylyk institutyny tamamlaýar. Ilki, taryh mugallymy bolup işleýär, soňra bolsa Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Taryh muzeýine ýolbaşçylyk edýär.
Gurban Durdy Ýedines şäheriniň Hormatly raýaty bolup, oňa aradan çykandan soň Türkmenistanyň iň ýokary tapawutlandyryş derejesi bolan «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen hormatly at berildi.
