Türkmenistanyň Alp Arslan adyndaky milli drama teatrynda türkmen halkynyň taryhyndaky pajygaly tebigy hadysanyň – 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesiniň pidalaryna bagyşlanan «Halk hakydasy» atly sahna oýny görkezildi.
Ýakynda ýurdumyzda geçen «Garaşsyzlyk – ganatym, Watanym – seždegähim» atly teatr festiwalynda bu sahna oýny baş baýraga mynasyp bolupdy. Tomaşaçylaryň we artistleriň arasynda bu weýrançylykly tebigy hadysada gurban bolanlaryň agtyklarynyň bolmagy gümansyzdyr. Adamzadyň taryhynda iň weýrançylykly ýertitremeleriň biri bolan Aşgabat ýertitremesi baradaky hasratly ýatlamalar halk hakydasynda baky ýaşaýar.
Gadam Kakabaýewiň pýesasy esasynda goýlan «Halk hakydasy» drama eserinde 1948-nji ýylyň oktýabr aýynyň 5-inden 6-syna geçilýän gijede bolup geçen Aşgabat ýertitremesiniň pajygaly wakalary beýan edilýär. Türkmenistanyň Alp Arslan adyndaky milli drama teatrynyň döredijilik topary spektakly goýmaga diýseň yhlasly ýanaşypdyrlar. Sahna suratkeşleri Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri Batyr Bekmyradow we Mekan Annamyradowyň işi Aşgabatdaky bu pajygaly pursada çenli türkmen gyzlary bilen birlikde ýurduň köp respublikasyndan gelen ýaşlaryň okan ýokary okuw mekdebiniň gyzlar üçin umumy ýaşaýyş jaýynyň weýrançylygyny doly suratda öz içine alypdyr.
– Bu spektakl diňe bir gahryman, hatda diňe bir millet barada däl, çünki Aşgabat ýertitremesiniň pidalarynyň arasynda türkmenlerden başga özbekler, gazaklar, gyrgyzlar, ruslar köp bolupdyr – diýip, sahna oýny goýan Gadam Gylyjow gürrüň berýär. Spektaklda beýan edilýän pajygaly waka takmynan gije sagat 2-den daňdan 6-a çenli dowam edýär. Eýsem-de bolsa, ýertitremesiniň ilkinji sagatlarynda-da aşgabatlylaryň gahrymançylygy ýüze çykyp başlaýar. Sahna oýunda durmuş gahrymanlaryna gynanç bildirmekden başga-da, olaryň mysalynda tomaşaçylara garaşylmadyk betbagtçylyk ýagdaýynda näme etmelidigi barada gymmatly düşünje berilýär.
Lukmanlar, harby gullukçylar we ejir çekenleriň özleri agzybirlik bilen ynsan gahrymançylygyny görkezýärler. Olar türkmenleri, ermenileri, ruslary we täjikleri – hemmeleri doganlaşdyran halklaryň dostlugyny umumy betbagtçylyga garşy goýýarlar, bu ýerde birazajyk hem bolsa, ysgyny galanlar ony beýleki ejir çekenleri halas etmäge sarp edýärler.
Spektaklda baş gahryman ýok – ähli keşpler sahnada bir görnüp gidýän ýaly hasaplanyp bilner. Emma pajygaly wakalaryň şunuň ýaly çalt üýtgemeginde Aşgabat ýertitremesiniň zabun gara güýji has aýdyň görünýär. Sahna oýnuň saz bezegini onuň uly artykmaçlygy hasaplamak bolar. Saz bezegçisi Mämmet Hydyrow, Daňatar Hydyrow bilen Rejep Rejebowyň eserlerinden parçalary ulanypdyr, bu bolsa şol gije Aşgabadyň harabalyklarynda bolanlaryň ählisiniň duýgy pajygasyna laýyk gelýär.
Sahnada görkezilen pajygaly wakalar tomaşaçylary tolgundyrdy. Belki-de, bigünä pidalara gynanjyň beýany hut şundadyr. Tomaşaçylar hoşlaşmaga çykan aktýorlary şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar. Adatça, şu pursatda aktýorlar režissýory sahna çagyrýarlar. Ýöne bu spektaklyň režissýory – Türkmenistanyň at gazanan artisti Handurdy Berdiýewiň özi uniwersitetiň rektory keşbini janlandyrdy we artistleriň arasynda bolanyny gowy gördi.
