Halkara zenanlar güni – 8-nji mart – zenanlaryň onlarça ýyllap azatlyk, parahatçylyk we ösüş üçin göreşlerini beýan edýär. Bu günde dünýäniň zenanlary geçmişi, häzirki güni we gelejegi baýram etmek bilen, özleriniň syýasy, ykdysady we durmuş ulgamlarynda gazananlaryny belläp geçýärler. Bu baýramçylyk Birleşen Milletler Guramasynyň karary bilen 1975-nji ýylda Halkara zenanlar güni diýen resmi derejä eýe boldy.
Ýöne bu baýramçylygyň başga bir aýratynlygy hem bardyr. Bu günki gün 8-nji martda owadanlyga, näziklige, ruhy paýhaslylyga çäksiz hormat goýmakdan ybaratdyr. Bu baýramçylyk gününde zenanlara sowgatlar gowşurylyp, olar aýratyn mähir bilen gurşalyp alynýar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen Türkmenistanda 8-nji mart ýurduň Zähmet Kodeksine we döwlet baýramçylyk hem-de belli günlere girizildi.
Türkmenistan özüniň gender syýasatyny BMG-niň adam hukuklary boýunça Konwensiýasyndan gelip çykýan halkara borçnamalaryny gyşarnyksyz berjaý edýär. Biziň ýurdumyzyň goly BMG-niň zenanlar babatda kemsitmeleriň ähli görnüşlerini ýok etmek we Konwensiýa Fakultatiw protokoly Konwensiýasy, Zenanlaryň syýasy hukuklary baradaky Konwensiýasy, Erkekleri we zenanlary deň zähmet üçin deň sylaglamak hakynda Halkara guramasy Konwensiýasy ýaly erkekleriň we aýallaryň deňhukuklygyny gazanmaga gönükdirilen halkara resminamalarynyň aşagynda dur.
Erkekleriň we aýallaryň deňlik ýörelgesi milli derejede ýurduň Konstitusiasynda, “Aýallaryň deňhukuklylygynyň döwlet kepili hakyndaky” Kanunda beýan edilendir hem-de berkidilendir. Erkekleriň we aýallaryň deňlik ýörelgesi erkekleriň we aýallaryň ömür beýanynynyň meselerini gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn beýan edýän aýry-aýry kanunlarda öz beýanyny tapýar.
Zenanlaryň mümkinçiliklerini ösdürmek Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan strategiýasyna we milli maksatnamalara gender taýdan çemeleşilmegi ornaşdyrmak arkalaly amala aşyrylýar. Bu maksatnamalar beýleki çäreler bilen bir hatarda täze iş otunlaryny döretmegi, zenanlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmagy, zenanlaryň arasynda telekeçiligi ösdürmegi höweslendirlmegini, olaryň ýokary tölegli zähmet hakly pudaklara gatnaşmaklaryny giňeltmegi göz öňünde tutýar.
Döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biri hem eneleigi we çagalygy, zenanlaryň saglygyny goramak bolup durýar. Şu mynasibetli degişli ministrlikleriň we guramalarynyň işleriniň möhüm bölegi zenanlarda keselleri duýdurmak we bejermek, olaryň öňüni almak boýunça okatmak çärelerini amala aşyrmakdyr.
Zenanlaryň bilim we hünär derejesini ýokarlandyrmakda olaryň hukuk we ykdysady taýdan sowatlylygyny ýokarlandyrmak işlerini öz içine alýar. Zenanlaryň mümkinçilikleriniň giňeldilmeginiň san görkezijisi syýasatda we ykdysadyýetde gender deňligini kesgtleýän görkeziji bolup durýar. Bu ýerde üns çözgütler kabul edilende durmuşyň esasy ulgamlarynda zenanlaryň gatnaşyk derejesine berilýär. Bu görkeziji parlamentde, adminstratorlaryň we ýolbaşçylaryň arasynda, hünär we tehniki wezipelerde zananlaryň gatnaşyklaryny kesgitleýär.
Türkmenistanda bu görkezijiler ýeterlik derejede ýokarydyr hem-de ol zenanlaryň ýurduň jemgyýetçilik-syýasy we ykdysady durmuşyna gatnaşamaga giň mümkinçiliklere eýediklerine şaýatlyk edýär. Deputatlaryň bäşinji çagyrylyşynyň saýlawlarynyň netijesi boýunça zenanlaryň 33 saýlandy, bu bolsa deputatlaryň umumy sanynyň 26,4 göterimini tutýar. Bu görkeziji dördünji ýagyrylyşyň görkezijisinden ýokarydyr. Şeýle hem saýlanan deputatlaryň 16-nyň Türkmenistanyň Zenanlar guramasynyň wekilleridigini bellemelidiris. Ýokary derejeli bilimiň adminstratiw we dolandyryş wezipelerinde, hünärmenleriň we tehniki işgärleriň arasynda zenanlaryň ornunyň ýokary bolmagyna şertleri döredýär.
Zenalaryň jemgyýetçilik işjeňligini mundan beýläk hem ýokarlandyrmak, olaryň syýasy, ykdysady we durmuş çözgütlerini kabul etmek işlerine gatnaşdyrlmagy, maşgalada we jemgyýetde abraýyny we ornuny tassyklamak üçin jemgyýetçilik guramasy bolan Türkmenistanyň Zenanlar guramasy hereket edýär.
Geçen ýylda bolup geçen nobatdaky gurultaý Zenanlar guramasyny ösdürmekde täze döwür boldy. Onda 2013-2018-nji ýyllar üçin hereket etmegiň maksatnamasy kabul edildi. Bu Maksatnama Watany gülledip ösdürimek işlerine zenanlary çekmek üçin geljegi uly bolan giň mümkinçilikleri açýar. Kabul edilen maksatnamanyň çäklerinde eýýäm “Işewür zenanlaryň merkezi”, “Alym zenanlaryň kluby”, orta bilim berýän mekdeplerde gyzlar klublary döredildi hem-de olar häzirki wagtda işjeň işleýärler. Zenanlar guramasynyň başlangyjy bilen “Ýylyň zenany” bäsleşigi, “Sagdyn maşgala” çäresi, köp sanly döredijilik bäsleşikleri ýaly jemgyýetçilik ähmiýetli taslamalar durmuşa geçirilýär.
Ýöne bu baýramçylygyň başga bir aýratynlygy hem bardyr. Bu günki gün 8-nji martda owadanlyga, näziklige, ruhy paýhaslylyga çäksiz hormat goýmakdan ybaratdyr. Bu baýramçylyk gününde zenanlara sowgatlar gowşurylyp, olar aýratyn mähir bilen gurşalyp alynýar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen Türkmenistanda 8-nji mart ýurduň Zähmet Kodeksine we döwlet baýramçylyk hem-de belli günlere girizildi.
Türkmenistan özüniň gender syýasatyny BMG-niň adam hukuklary boýunça Konwensiýasyndan gelip çykýan halkara borçnamalaryny gyşarnyksyz berjaý edýär. Biziň ýurdumyzyň goly BMG-niň zenanlar babatda kemsitmeleriň ähli görnüşlerini ýok etmek we Konwensiýa Fakultatiw protokoly Konwensiýasy, Zenanlaryň syýasy hukuklary baradaky Konwensiýasy, Erkekleri we zenanlary deň zähmet üçin deň sylaglamak hakynda Halkara guramasy Konwensiýasy ýaly erkekleriň we aýallaryň deňhukuklygyny gazanmaga gönükdirilen halkara resminamalarynyň aşagynda dur.
Erkekleriň we aýallaryň deňlik ýörelgesi milli derejede ýurduň Konstitusiasynda, “Aýallaryň deňhukuklylygynyň döwlet kepili hakyndaky” Kanunda beýan edilendir hem-de berkidilendir. Erkekleriň we aýallaryň deňlik ýörelgesi erkekleriň we aýallaryň ömür beýanynynyň meselerini gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn beýan edýän aýry-aýry kanunlarda öz beýanyny tapýar.
Zenanlaryň mümkinçiliklerini ösdürmek Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan strategiýasyna we milli maksatnamalara gender taýdan çemeleşilmegi ornaşdyrmak arkalaly amala aşyrylýar. Bu maksatnamalar beýleki çäreler bilen bir hatarda täze iş otunlaryny döretmegi, zenanlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmagy, zenanlaryň arasynda telekeçiligi ösdürmegi höweslendirlmegini, olaryň ýokary tölegli zähmet hakly pudaklara gatnaşmaklaryny giňeltmegi göz öňünde tutýar.
Döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biri hem eneleigi we çagalygy, zenanlaryň saglygyny goramak bolup durýar. Şu mynasibetli degişli ministrlikleriň we guramalarynyň işleriniň möhüm bölegi zenanlarda keselleri duýdurmak we bejermek, olaryň öňüni almak boýunça okatmak çärelerini amala aşyrmakdyr.
Zenanlaryň bilim we hünär derejesini ýokarlandyrmakda olaryň hukuk we ykdysady taýdan sowatlylygyny ýokarlandyrmak işlerini öz içine alýar. Zenanlaryň mümkinçilikleriniň giňeldilmeginiň san görkezijisi syýasatda we ykdysadyýetde gender deňligini kesgtleýän görkeziji bolup durýar. Bu ýerde üns çözgütler kabul edilende durmuşyň esasy ulgamlarynda zenanlaryň gatnaşyk derejesine berilýär. Bu görkeziji parlamentde, adminstratorlaryň we ýolbaşçylaryň arasynda, hünär we tehniki wezipelerde zananlaryň gatnaşyklaryny kesgitleýär.
Türkmenistanda bu görkezijiler ýeterlik derejede ýokarydyr hem-de ol zenanlaryň ýurduň jemgyýetçilik-syýasy we ykdysady durmuşyna gatnaşamaga giň mümkinçiliklere eýediklerine şaýatlyk edýär. Deputatlaryň bäşinji çagyrylyşynyň saýlawlarynyň netijesi boýunça zenanlaryň 33 saýlandy, bu bolsa deputatlaryň umumy sanynyň 26,4 göterimini tutýar. Bu görkeziji dördünji ýagyrylyşyň görkezijisinden ýokarydyr. Şeýle hem saýlanan deputatlaryň 16-nyň Türkmenistanyň Zenanlar guramasynyň wekilleridigini bellemelidiris. Ýokary derejeli bilimiň adminstratiw we dolandyryş wezipelerinde, hünärmenleriň we tehniki işgärleriň arasynda zenanlaryň ornunyň ýokary bolmagyna şertleri döredýär.
Zenalaryň jemgyýetçilik işjeňligini mundan beýläk hem ýokarlandyrmak, olaryň syýasy, ykdysady we durmuş çözgütlerini kabul etmek işlerine gatnaşdyrlmagy, maşgalada we jemgyýetde abraýyny we ornuny tassyklamak üçin jemgyýetçilik guramasy bolan Türkmenistanyň Zenanlar guramasy hereket edýär.
Geçen ýylda bolup geçen nobatdaky gurultaý Zenanlar guramasyny ösdürmekde täze döwür boldy. Onda 2013-2018-nji ýyllar üçin hereket etmegiň maksatnamasy kabul edildi. Bu Maksatnama Watany gülledip ösdürimek işlerine zenanlary çekmek üçin geljegi uly bolan giň mümkinçilikleri açýar. Kabul edilen maksatnamanyň çäklerinde eýýäm “Işewür zenanlaryň merkezi”, “Alym zenanlaryň kluby”, orta bilim berýän mekdeplerde gyzlar klublary döredildi hem-de olar häzirki wagtda işjeň işleýärler. Zenanlar guramasynyň başlangyjy bilen “Ýylyň zenany” bäsleşigi, “Sagdyn maşgala” çäresi, köp sanly döredijilik bäsleşikleri ýaly jemgyýetçilik ähmiýetli taslamalar durmuşa geçirilýär.