Şu gün Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň Sergi merkezinde küşt oýnunyň rapid we blis görnüşleri boýunça «Kids Expo Chess Cup 2026» atly halkara küşt ýaryşy badalga aldy. Oglan-gyzlaryň arasynda 8, 10 we 12 ýaşa çenli ýaş toparlarynda geçirilýän bu ýaryş «Kids Expo: ähli zat çagalar üçin» atly giň gerimli sergi-ýarmarkasynyň çäginde Türki döwletleriň küşt assosiasiýasynyň we Halkara mekdep küşt federasiýasynyň howandarlygynda geçirilýär.
Ýaryşyň guramaçylarynyň we hyzmatdaşlarynyň hatarynda Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy, Türkmenistanyň Küşt federasiýasy, Gazagystanyň küşt federasiýasynyň «Freedom Asian Chess Initiatives» (FACI) maksatnamasy, «Freedom» kompaniýalar topary hem-de «TurkmenExpo» çykyş edýär. Ýaryş «ChessFest» festiwalynyň baý küşt maksatnamasyna badalga berip, tutuş sebit üçin ýatdan çykmajak sport wakalarynyň birine öwrülmäge garaşylýar.
Ýaryşa gatnaşýanlaryň sany we düzümi örän giň bolup, sekiz ýurtdan – Azerbaýjandan, Eýrandan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Täjigistandan, Türkmenistandan, Türkiýeden we Özbegistandan jemi 96 ýaş küştçi tagtanyň başyna geçdi. Olaryň 81-si Türkmenistanyň wekilleri bolup, daşary ýurtlaryň küşt federasiýalaryň 15 türgeni ýaryşa gatnaşdy.
Birinji gün ýaş küştçüler ýaryşyň rapid görnüşi boýunça ýedi tapgyrda, ikinji gün bolsa juda çalt (blis) görnüşi boýunça dokuz tapgyrda güýç synanyşarlar. Ýaryşyň netijeleri hakyky wagt tertibinde täzelenip dur.
Başlangyç sanawlaryna görä, bäsleşigiň diýseň çekeleşikli geçmegine garaşylýar. Alty tapgyryň dördüsinde birinji orny eýeleýänleriň hatarynda daşary ýurtly türgenler bar. Ýaryşyň iň ýokary reýtingli oýunçysy Eýranyň 12 ýaşly wekili Sadra Roşantab bolup, onuň reýtingi 2248-e deňdir. 12 ýaş toparynda ol iň ýakyn bäsdeşinden 280 utuk öňde barýar.
Eýranly 9 ýaşly Kiýaşe Mahbubiniň hem netijeleri üns çekýär. 10 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda çykyş edýän ýaş türgeniň reýtingi 2115 bolup, bu görkeziji onuň uly ýaş toparynda-da diňe bir küştçüden başga hemmesinden ýokary bolardy.
Gazagystan iki ýaş toparynda birinji orny eýeleýär. 8 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda Zakariýa Amirow (1651), 10 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda bolsa Akniýet Kumisbaý (1687) birinji belgili gatnaşyjy hökmünde görkezilýär. Özbegistan hem iki toparda ikinji belgili türgenleri bilen wekilçilik edýär. 12 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda Lazizbek Şawkatow (1971), 10 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda bolsa Abdurahmon Rajabow (1920) çykyş edýär.
Ýer eýeleri gyzlaryň arasyndaky bäsleşiklerde has güýçli görünýär. 12 ýaşa çenli gyzlaryň arasynda çykyş edýän Aýa Baýramowa (1826) ähli gatnaşyjy gyzlaryň arasynda iň ýokary reýtinge eýedir. Onuň bilen birlikde Dilber Hupbyýewa (1773) hem çykyş edýär. Ol zenan sport ussatlygyna dalaşgär derejesine eýe bolan ýeke-täk türkmenistanly gatnaşyjydyr.
8 ýaşa çenli gyzlaryň arasynda bolsa birinji belgili türgen Türkmenistanyň wekili Bahar Jumaýewadyr. Açyk toparda türkmenistanlylaryň arasynda iň ýokary görkezijä Maksat Öwlüýägulyýew eýedir. Ol 12 ýaşa çenli oglanlaryň arasynda 1914 reýting bilen üçünji belgili türgen hökmünde görkezilýär. Şeýle hem ýaryşda Azerbaýjanyň wekili, zenan FIDE-niň ussady (WCM) derejesine eýe bolan Mehriban Ahmadli (G12, 1610) çykyş edýär.
«Kids Expo Chess Cup» ýaryşy ilkinji gezek geçirilýär. Guramaçylar ony diňe bir sport bäsleşigi däl-de, çagalar üçin hakyky küşt baýramçylygyna öwürmegi maksat edinýärler. Serginiň dowamynda «Küşt adajygy» atly ýörite meýdança hem işleýär. Bu ýerde islendik adam ýarym sagadyň dowamynda küşt oýnamagy öwrenip, dürli sorag-jogap bäsleşiklerinde özüni synap ýa-da äpet tagtada küşt oýnap biler.
Festiwalyň iň gyzykly çäreleriniň biri gözüňi ýummak arkaly geçirilýän bir wagtda birnäçe garşydaş bilen oýnamak görnüşindäki çäre bolar. Bu ýagdaýda grossmeýster tagta seretmezden oýnar, tomaşaçylar bolsa «umumy tagtada» ses bermek arkaly indiki göçümleri saýlarlar.
Festiwalyň çäginde Aşgabat şäherine meşhur grossmeýsterler, ýetginjekleriň arasynda dünýä çempionlary – Gazagystanyň küşt federasiýasynyň birinji wise-prezidenti Darmen Sadwakassow hem-de Türki döwletleriň küşt assosiasiýasynyň we Azerbaýjanyň küşt federasiýasynyň baş sekretary Ilaha Kadymowa hem geldiler. Olar Türkmenistanyň zenanlar we ýetginjekler ýygyndylary üçin birnäçe ussatlyk sapaklaryny geçirerler.
Işewür maksatnamanyň möhüm bölegini «Küşt, ýaşlar, bilim we halkara hyzmatdaşlygy» atly halkara «tegelek stoluň» başyndaky söhbetdeşlik düzdi. Oňa 11 ýurduň milli küşt federasiýalarynyň ýolbaşçylary gatnaşdylar. Duşuşyk FIDE we Halkara mekdep küşt federasiýasy tarapyndan yglan edilen «Bilimde küşt ýyly – 2026» diýlip atlandyrylmagynyň çäginde geçirildi.
Duşuşygyň esasy temasy küşt dersini mekdep maksatnamalaryna üstünlikli ornaşdyrmak boldy. Bu ugurda Gazagystanyň tejribesi aýratyn nusga hökmünde görkezildi. Bu ýurtda 1500-den gowrak mekdepde küşt sapaklary ýola goýuldy.
Halkara mekdep küşt federasiýasynyň prezidenti Timur Turlowyň belleýşi ýaly, Aşgabatda geçirilýän ýaryş we onuň çägindäki çäreler küşt oýnunyň çagalaryň ösüşi üçin ählumumy gural bolup bilýändigini iş ýüzünde görkezýär. Şeýle hem bu festiwal sebitde küşt boýunça yzygiderli we ulgamlaýyn işleri ýola goýmak üçin berk binýadyň döremegine şert döreder.
